بحران FCAS؛ آلمان به دنبال جایگزین برای جنگنده مشترک با فرانسه
به گزارش راهبردمعاصر، روزنامه هندلزبلات در مطلبی از تشدید مناقشات بر سر پروژه جنگنده مشترک اروپایی خبر داده و نوشت: ماههاست که مشکلات عظیمی در این پروژه مشترک تسلیحاتی FCAS وجود دارد، که نه تنها ساخت یک جت جنگنده، بلکه توسعه پهپادهای اسکورت بدون سرنشین و به اصطلاح ابر رزمی برای شبکهسازی آنها را نیز در نظر دارد.
اختلافات بزرگی بین شرکتهای درگیر این پروژه از جمله داسو و ایرباس، بر سر تقسیم وظایف در گرفته است. داسو مدعی نقش رهبری در این پروژه است. اظهارات اریک تراپیه، مدیرعامل داسوی فرانسه، مبنی بر اینکه آلمان ظرفیت و توان ساخت هواپیما را ندارد، خشم زیادی را در طرف آلمانی ایجاد کرده است.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان این بنبست را اینگونه توصیف کرد: ما در حال حاضر مشغول گفتگوی فشرده با فرانسه در مورد میزان توسعه و ساخت هواپیماهای مشترک هستیم. در جریان این بحث ها اعضای پارلمان آلمان از احزاب حاکم دموکرات مسیحی و سوسیال دموکرات و همچنین اتحادیه IG Metall، خواستار خروج آلمان از مشارکت پروژه با داسوی فرانسه هستند.
یک نماینده عالی رتبه این صنعت اخیراً به هندلزبلات گفت: ما باید راه خودمان را برویم. این بدان معناست که این پروژه 100 میلیارد یورویی که قرار بود الگویی برای همکاری دفاعی در اروپا باشد، در شکل اولیه خود محکوم به فنا است.
در این میان به خصوص در زمانی که اروپاییها میخواهند استقلال بیشتری از ایالات متحده را در مفهوم خودمختاری استراتژیک نشان دهند، این یک گام تلخ به عقب به سوی خودخواهی ملی است.
ولفگانگ ایشینگر، رئیس کنفرانس امنیتی مونیخ هم در این شرایط هشدار داد: اگر متحدتر نشویم، نمیتوانیم استقلال بیشتری را به واشنگتن نشان دهیم.
با این حال این هشدارها برای پروژه جنگنده مشترک FCAS، خیلی دیر داده شده است و ظاهرا به زعم آلمان اکنون به گزینههای دیگری نیاز است.
مایکل شولهورن، رئیس بخش دفاع و فضای ایرباس، چند روز پیش یک راه حل ممکن را تشریح کرده و گفت: این جت جنگنده میتواند از کل پروژه جدا شود، به طوری که آلمان و فرانسه هر کدام هواپیمای جنگنده خود را بسازند. شولهورن در چندین مصاحبه گفت: این یک گزینه مناسب است و من آن را انتخاب خوبی میدانم.
حالا این موضوع این سوال را مطرح میکند که آلمان میتواند با کدام شرکا برای ساخت جت جنگنده خود همکاری کند.
باستین گیگریچ، رئیس اندیشکده موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک (IISS) مستقر در لندن، میگوید: اینکه چطور کسی میتوانست حتی به این ایده فکر کند که فرانسه و آلمان میتوانند یک جت جنگنده مشترک توسعه دهند، فراتر از تصور من است.
او با اشاره به یوروفایتر گفت، تاکنون آلمانیها همیشه در این مورد با بریتانیاییها همکاری داشتهاند. او افزود، FCAS از ابتدا یک نقص طراحی سیاسی بود.
از زمان آغاز این پروژه در سال 2017 توسط آنگلا مرکل، صدراعظم وقت آلمان و امانوئل ماکرون، رئیس جمهور فرانسه این پروژه با مشکلات جدی مواجه بوده است. در سال 2019، آلمان اسپانیا را برای پیوستن به این ابتکار تحت فشار قرار داد، اقدامی که در فرانسه با استقبال خوبی روبرو نشد. این امر همچنین نقش رهبری مورد توافق برای داسو در توسعه این جت جنگنده آینده را به خطر انداخت.
در این میان ایرباس هم خواهان سهم بیشتری بود و بعد از آن بر سر اشتراکگذاری مالکیت معنوی و جزئیات فنی این پروژه درگیری و مناقشاتی رخ داد. این پروژه در سال 2022 در آستانه فروپاشی قرار گرفت.
در آن زمان، سیاستمداران فشار زیادی بر شرکتها وارد کردند تا شرکای صنعتی متخاصم را به میز مذاکره بیاورند. اگرچه این جدایی هنوز رسمی نشده است، اما در همه جا قابل لمس است.
گیگریچ میگوید: محروم کردن بریتانیا از جستجوی جایگزینها احمقانه خواهد بود. با این حال، انگلیس با ایتالیا و ژاپن متحد شده است تا جت جنگنده خود را تا سال 2035 تحت عنوان «برنامه جهانی هواپیماهای جنگی» (GCAP) توسعه دهد.
اگرچه این پروژه از نظر فنی بسیار پیشرفتهتر از FCAS است، اما اکنون با بحران مالی قریبالوقوعی روبرو است. دولت لندن در تلاش است تا طرح سرمایهگذاری برای اهداف نظامی خود را نهایی کند.
به گفته ریچارد بارون، ژنرال سابق بریتانیایی که به تدوین استراتژی دفاعی جدید بریتانیا کمک کرده است، بودجه دفاعی تا سال 2030 تقریباً 28 میلیارد پوند (بیش از 32 میلیارد یورو) کمبود خواهد داشت. ظاهراً این موضوع بر پروژه GCAP نیز تأثیر میگذارد، که باعث نارضایتی در ایتالیا و ژاپن شده است.
گیدو کروزتو، وزیر دفاع ایتالیا، در حال حاضر GCAP را به عنوان جایگزین بهتری برای FCAS معرفی میکند و در را برای آلمان بسیار باز گذاشته است. او تأکید کرد که آلمان میتواند در آینده به GCAP بپیوندد و اتریش نیز قبلاً در این باره ابراز علاقه کرده است.
کروستو در این باره گفت: هرچه کشورهای بیشتری در این پروژه مشارکت کنند، حجم بحرانی سرمایهگذاری بیشتر خواهد شد، ذهنهای روشنتری گرد هم میآیند، بازده اقتصادی بیشتر خواهد شد و هزینهها برای ما کمتر خواهد شد.
جورجیا ملونی، نخست وزیر ایتالیا، نیز اخیراً با مرتس در مورد مشارکت آلمان در پروژه GCAP صحبت کرده است.
گفته میشود مرتس در جریان رایزنیهای دولت آلمان و ایتالیا که در 23 ژانویه در رم برگزار شد، پشت درهای بسته پرسیده است که آیا ایتالیا در مورد مشارکت آلمان در GCAP ملاحظاتی دارد یا خیر.
روزنامه کوریره دلا سرا گزارش داد که ملونی با این ایده موافق بوده است. با این حال، هیچ یک از دو رهبر اروپایی متعاقباً در مطبوعات از GCAP نامی نبردند.
رسانههای ایتالیایی همچنین گزارش میدهند که سه عضو بنیانگذار این پروژه یعنی ژاپن، بریتانیا و ایتالیا، در حال حاضر در حال تعیین شرایط برای پیوستن شرکای جدید هستند و به خوبی میدانند که پیوستن دیرهنگام، امکان تأثیرگذاری بر توسعه و بهرهمندی از بازده را محدود میکند.
در اینجا یک نکتهی بالقوهی اختلاف وجود دارد. مدیریت ایرباس اصرار دارد که آلمان نباید از تخصص خود در توسعهی جت جنگنده دست بکشد. امیل آرشامبو، کارشناس دفاعی در شورای روابط خارجی آلمان، هم هشدار داده است: اگر آلمان نقشی فرعی در GCAP یا حتی نقشی وارداتی را بپذیرد، این امر پیامدهایی برای اندازه صنعت هوافضای آلمان و توانایی آن در حفظ تخصص و شایستگی خواهد داشت.
در این میان ژاپن از اینکه امضای قراردادهای مهم بین سازمان برنامهریزی سهجانبه گیگو و این سرمایهگذاری مشترک که در ابتدا برای پایان سال 2025 برنامهریزی شده بود، به دلیل نیاز بریتانیا به تنظیم مجدد برنامههای دفاعی خود به تعویق افتاده، دلسرد شده است. با این حال، همزمان، توکیو ادامه پروژه GCAP را تأیید کرده است.
در این میان در صورتی که آلمان تصمیم به مخالفت با پروژه GCAP بریتانیا-ایتالیا-ژاپن بگیرد، گروه ساب سوئد که سازنده جت جنگنده گریپن نیز هست، همچنان یک شریک بالقوه باقی میماند.
میکائیل یوهانسون، مدیرعامل ساب، در پایان سال 2025 اظهار داشت که شرکتش در اصل برای همکاری با ایرباس در زمینه توسعه یک جت جنگنده جدید آماده است. با این حال، او تأکید کرد که اراده سیاسی ضروری است. علاوه بر این، سوئد میخواست از نظر فناوری مستقل باقی بماند./تسنیم